Historia górnictwa w Złotym Stoku

Nie mamy w tym miejscu zamiaru nikogo zanudzać obszernymi esejami historycznymi o kopaniu złota. Zamiast tego przedstawimy (w punktach oczywiście) kilka interesujących faktów z historii górnictwa i hutnictwa złota w okolicy Złotego Stoku:

w latach 1913-18 odkryto fragmenty konstrukcji górniczych, których budowa wskazywała, że mogą pochodzić z pierwszego tysiąclecia;

Dawny sposób wydobywania urobku z 1273 roku pochodzi pierwszy dokument informujący o istnieniu górnictwa w okolicach Złotego Stoku. Jest to przywilej Henryka IV Probusa wydany klasztorowi cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego. Mnisi uzyskali w ten sposób prawo do wydobywania kruszców i udziałów w zyskach z tytułu własności ziemi;

wiek XIV rozpoczyna burzliwy okres "wzlotów i upadków" osady górniczej trwający po dziś dzień;

w 1344 roku pojawia się w jednym z dokumentów spadkowych informacja oppidum aurifodinarum świadcząca o tym, że osada istniejąca w miejscu dzisiejszego Złotego Stoku ma prawa miejskie; w 13 lat później ziemie złotostockie z rąk Piastów przechodzą pod panowanie czeskie;

do początku XV wieku kopalnie złota w Złotym Stoku są najbardziej wydajnymi na Śląsku, jednak wojny husyckie (1419-34) powodują głęboką zapaść miasta i okolic;

rok 1483 przynosi kolejne przywileje, tym razem z rąk księcia czeskiego Henryka Starszego; gwarkowie (czyli górnicy) nie muszą już płacić podatków(!!), ale tylko przez 4 lata od rozpoczęcia pracy, nie podlegają także pod sądownictwo miejskie, a wydobyte złoto, srebro i miedź mogą sprzedawać bez ograniczeń; w 1491 r. miasto otrzymuje herb i sztandar;

na tle przywilejów toczy się spór władzy świeckiej miasta z cystersami; ci ostatni także potrafią walczyć o swoje prawa i w 1506 otrzymują koncesję na drążenie sztolni;

Tak powstawały pierwsze szyby w tym samym czasie rozpoczynają działalność spółki górniczo-hutnicze Welsów i Imhoffów z Norymbergi oraz Fuggerów. Fuggerowie w niedługim czasie zostają monopolistami. Ich dobra passanie trwa długo - koniec wieku XVI przynosi kolejny kryzys i upadek kopalń;

nikłe możliwości zysku powodują, że przez następne sto lat kolejni właściciele pozbywają się miasta, by w 1675 zupełnie zrezygnować z wydobywania złota;

na początku XVIII w. za sprawą aptekarza Jana Scharffenberga rozpoczęto eksploatację rudy arsenu. W 1709 jego synowie uruchamiają już produkcję arszeniku na skalę przemysłową;

do kolejnego upadku kopalń przyczyniają się wojny prusko-austryjackie; po ich zakończeniu w 1769 roku zmodernizowano, zaniedbane przez Scharfferbergów kopalnie i hutę złota;

niestety burza wojen napoleońskich nie ominęła Złotego Stoku; historia znów się powtarza - miasto na krótko podupada;

w połowie XIX wieku ma miejsce kolejna modernizacja sposobów uzyskiwania złota (metoda chlorowania wypałkówarsenowych) jako produktu ubocznego przy wytwarzaniu arsenu;

w roku 1900, dzięki staraniom rodziny Guttlerów, doprowadzono z Kamieńca Ząbkowickiego linię kolejową, która staje się bodźcem do rozwoju lokalnego przemysłu;

Guttlerowie zarządzają kopalniami do końca II wojny światowej; wojna jednak nie przynosi zniszczeń i krótko po niej w 1949 roku rozpoczynają działalność polskie państwowe przedsiębiorstwa pozyskujące arsen; działają do 1962 roku, a na ich miejsce powstają zakłady produkujące farby i tworzywa;

nie można dokładnie ustalić ile złota wydobyto (wyprodukowano) w ciągu całej historii miasta, szacuje się, że było to około 16500kg(!).

© 1999-2003 JDM & ŁM
Wykorzystane zdjęcia, o ile nie zaznaczono inaczej, są autorstwa Wiktora Lubienieckiego
Wykorzystano fragmenty przewodnika "Złoty Stok i okolice" autorstwa Antoniego Muszera i Wiktora Lubienieckiego.